تبلیغات
فجر آزادی - در «نوروز» چه باید کرد؟
پنجشنبه 25 اسفند 1390

در «نوروز» چه باید کرد؟

   نوشته شده توسط: ارژنگ    نوع مطلب :روزگاران ،مقالات ،

در «نوروز» چه باید کرد؟

اگر بنا باشد همیشه مباحث علمی را بدون اینکه در کنارش تنبّهی برای ما وجود داشته باشد مطرح کنیم، گمان میکنم فایدهای نداشته باشد؛ بنابراین، خوب است گاهی برای ایجاد تنبّه مسائلی را مطرح کرده و در آن بیندیشیم.

غفلت از «مرور ایّام» و «گذشت زمان»
از جمله این مسائل، «مرور ایّام» است. به تعبیر همگانی، انسان گاهی از «گذشت زمان» غفلت میکند و این غفلت موجب می‏شود انسان از خواب غفلتی که او را فرا گرفته است، بیدار نشود. در این عالم، اموری که موجب اعتبار و پندپذیری می‏‌شود، زیاد است امّا انسان از آن عبرت نمیگیرد.
علی‌ ـ علیهالسلام ـ می‏فرماید: «مَا أَكْثَرَ الْعِبَرَ وَ أَقَلَّ الِاعْتِبَارَ» . یکی از موضوعاتی که انسان باید از آن پند و عبرت بگیرد و متنبّه و بیدار شود مسأله «گذشت زمان» است.


هر «روز» در قیامت گواهی است بر اعمال انسان
امام صادق ـ علیهالسلام ـ به نقل از آبای گرامشان در روایتی همه فهم، فرمودند: «مَا مِنْ یَوْمٍ یَأْتِی عَلَى ابْنِ آدَمَ إِلَّا قَالَ لَهُ ذَلِكَ الْیَوْمُ یَا ابْنَ آدَمَ أَنَا یَوْمٌ جَدِیدٌ» ، هیچ روزی نیست که بر فرزند آدم وارد می‏شود، مگر اینکه آن روز به او میگوید: من برای تو روزی نو و جدید هستم! «أَنَا یَوْمٌ جَدِیدٌ» ، من نوروزم! من برای تو روز نویی هستم! «وَ أَنَا عَلَیْكَ شَهِیدٌ» ، و من، یعنی زمان، نسبت به تو گواهی دهنده هستم! «فَافْعَلْ فِیَّ خَیْراً» ، در من عمل خیر انجام بده، «وَ اعْمَلْ فِیَّ خَیْراً أَشْهَدْ لَكَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَإِنَّكَ لَنْ تَرَانِی بَعْدَهَا أَبَداً» ، من در روز قیامت نسبت به رفتار تو شهادت میدهم و تو پس از این هیچ‏گاه من را نخواهی دید مگر در روز قیامت.

زمانها میگذرد و همه آن‏ها برای انسان گواه هستند. این‏ طور نیست که ما فکر میکنیم! رفتار و کردار ما در زمانمحو نمیشود، بلکه همه آن‏ها ثبت می‌شود. به تعبیراتی که در روایات آمده است، توجّه کنید! روزها بر انسان شهادت میدهند و روز جدید که میآید، زبان حالش با انسان این است که در من، عمل خیر انجام بده، چراکه من در روز قیامت بر اعمال تو شهادت می‏دهم.

ما خود تشکیل‏دهنده زمان هستیم
حتّی بالاتر از آن، ما خود تشکیل دهنده زمان هستیم. این طور نیست که روزها بگذرد و من ثابت باشم، روز برود و من ساکن بمانم. ما انسانها تشکیل دهنده زمان هستیم. موجودات هستند که تشکیل دهنده زمان هستند. این نیست که روز بگذرد، ماه بگذرد، سال بگذرد، نه! بدانید این ما هستیم که می‏رویم و می‏گذریم و خواهیم گذشت.

هر روز که می‏گذرد، تو کم می‏شوی!
از حسین بن علی ـ علیهماالسلام ـ منقول است که فرمودند: «یَابنَ آدَم اِنَّمَا اَنتَ ایّامٌ کُلَّمَا مَضی یَومٌ ذَهَبَ بَعضُکَ» ؛ ای انسان! ای فرزند آدم! تو روزگار هستی، «اِنَّمَا اَنتَ ایّامٌ» ، تو خودت روزگار هستی، تو ایّام و روزها هستی، هر روزی که میگذرد مقداری از تو کاسته میشود. این طور نیست که تو ثابت باشی و روزگار بگذرد، تو ساکن باشی و او گذرا باشد. هر روز که میگذرد مقداری از ما نیز میگذرد و از ما کاسته می‏شود، هر ماه و سالی که می‌گذرد، یک ماه و سال نیز از ما کاسته می‏شود؛ یعنی هر روز و ماه و سالی که می‏گذرد، به همان میزان سرمایه و هستی انسان که عمر اوست نیز خواهد گذشت. با گذشت روز و ماه و سال هستی ما هم میگذرد.

امسال هم «بخشی از هستی ما» از دست رفت!
یک سال دیگر گذشت، امّا آیا با گذشت این زمان من هنوز هستم؟ خیر! همه هستی من وجود ندارد؛ با گذشت این سال، بخشی از هستی من نیز گذشته است؛ بنابراین، خوب است انسان نسبت به آنچه از او گذشت و از سرمایه و هستیاش کاسته شده، متنبّه و متذکّر شود و خوب است همان گونه که نسبت به امور مادّیاش می‌‌اندیشد، نسبت به عمر و هستیاش نیز بیندیشد تا ببیند این سرمایه را در چه راهی مصرف کرده است.

این روزها، وقت حساب‏رسی نسبت به عمر است!
علی ـ علیهالسلام ـ در روایتی به نقل از نبی اکرم فرمودند که: «أَكْیَسُ الْكَیِّسِین» زیرکترین زیرکان، «مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ» ، کسی است که از خود حساب بکشد، «وَ عَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ» و کارهایش را در ارتباط با جهان دیگر انجام دهد. «فَقَالَ رَجُلٌ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِین» ، وقتی علی(علیهالسلام) این جملات را از پیغمبر نقل فرمود شخصی سوال کرد، «كَیْفَ یُحَاسِبُ نَفْسَهُ» ، انسان چگونه از خود حساب بکشد؟ «قَالَ(علیهالسلام) إِذَا أَصْبَحَ» ، حضرت فرمود: هرگاه شب را به روز آورد، «ثُمَّ أَمْسَی» ، و روز را به شب رساند، «رَجَعَ إِلَى نَفْسِهِ» ، بازگشتی به خود داشته باشد، «وَ قَالَ یَا نَفْسِی» ، و بگوید: ای فلانی! «إِنَّ هَذَا یَوْمٌ مَضَى عَلَیْكَ» ، امروز روزی بود که بر تو گذشت، «لَا یَعُودُ إِلَیْكِ أَبَداً» ، در حالی که هیچ‏گاه به سوی تو بازنمی‏گردد، «وَ اللَّهُ یَسْأَلُكِ عَنْهُ بِمَا أَفْنَیْتِهِ» ، و خدا از تو می‏پرسد آن را در چه راهی مصرف کردی؟

در اینجا صحبت از روز نیست، حضرت دارد به زبان من و شما صحبت میکند، این روز و ایّام نیست که فانی شده، این بخشی از هستی ماست که گذشته و از دست رفته است. خداوند می‏‌پرسد، این سرمایه را در چه راهی فانی کردی؟ «فَمَا الَّذِی عَمِلْتِ فِیهِ» ، چه کاری در این روز انجام دادی؟ «أَ ذَكَرْتِ اللَّهَ أَمْ حَمِدْتِه» ، آیا در این روز به یاد خدا بودی و او را حمد و ستایش کردی؟ «أَ قَضَیْتِ حَوَائِجَ مُؤْمِنٍ فِیهِ» ، آیا در این روز خواسته و حاجت برادر ایمانیات را با این که قدرت داشتی برآورده کردی؟ «أَ نَفَّسْتِ عَنْهُ كَرْبَهُ» ، آیا از گرفتاریهای او گره گشایی کردی؟ «أَ حَفِظْتِیهِ بِظَهْرِ الْغَیْبِ فِی أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ» ، آیا در غیاب برادر مؤمنت اخوّت اسلامی و ایمانی را نسبت به خاندان و فرزندش رعایت کردی؟ «أَ حَفِظْتِیهِ بَعْدَ الْمَوْتِ فِی مُخَلَّفِیهِ» ، آیا بعد از مرگ او از این حریم ایمانی نسبت به بازماندگانش حراست و مراقبت کردی؟ «أَ كَفَفْتِ عَنْ غِیبَةِ أَخٍ مُؤْمِنٍ» ، آیا از غیبت کردن پشت سر برادر مؤمنت جلوگیری کردی؟ «أَعَنْتِ مُسْلِماً» ، آیا کمک کار برادر مسلمانت بودی؟ «مَا الَّذِی صَنَعْتِ فِیهِ» ، در این روز چه کار کردی؟

روش تفکّر در ایام گذشته
علی ـ علیهالسلام ـ روش تفکّر در ایّام گذشته را بیان میفرماید. در روایات نسبت به هر روز چنین سفارشی وجود دارد. آیا ما هر روز یک چنین محاسبهای انجام می‏دهیم؟ یا حداقل هفتهای یکبار و یا ماهی یکبار می‏نشینیم فکر کنیم که چه کارهایی انجام داده‏ایم. برخی از افراد برای امور مادّیشان دفتر روزانه و هفتگی دارند و راجع به آنچه در آن با توجّه به فعّالیت‏های آن روز یا آن هفته ثبت شده فکر می‏کنند. برخی هم دفتر سالانه دارند و در آخر سال بیلان کار خود را ارائه میدهند که در این سال چه کارهایی انجام داده‏اند.

در لحظات آخر سال چه کنیم؟!
آیا سزاوار نیست انسان هنگامی که لحظات آخر سالش فرا میرسد این گونه بیندیشد؟ یک سال بر ما گذشت! به عبارت دیگر، بخشی از هستی ما رفت و هیچ ‏گاه به ما برنخواهد گشت مگر در روز قیامت که این قطعه از هستی ما آن‏گاه به ما باز می‏گردد که نموداری از کردار گذشته‏مان در این سال را به ما نشان می‏دهد. همان طور که علی ـ علیهالسلام ـ فرمود خوب است انسان بنشیند و در این باب فکر کند در سالی که گذشت و به پایان رسید چه کردم؟ آیا به یاد خدا بودم؟ آیا او را ستایش کردم؟ آیا گرفتاری برادر مؤمنم را رفع کردم؟ آیا حاجتی از او برآورده کردم؟ آیا در غیابش مراقب بودم تا حیثیّتش را حفظ کنم؟ آیا در این سال به وظایف برادری و اسلامی خود نسبت به دوستانی که از دست دادم عمل کردم؟ آیا حال بستگان آنها را جویا شدم، ولو اینکه به حسب ظاهر از آنها دلجویی کنم؟

در سالی که گذشت چه کردیم؟! اکنون چه کنیم؟!
علی ـ علیهالسلام ـ پس از آنکه چند چیز برای روش تفکّر و محاسبه نسبت به گذشته آموخت فرمود: «مَا الَّذِی صَنَعْتِ فِیهِ» ، به خود بگو: ای فلانی! در این روزی که گذشت و به عبارت دیگر قسمتی از وجود و هستی‏ات در این عالم که از دست رفت چه کردی؟ «فَیَذْكُرُ مَا كَانَ مِنْهُ» ، پس گذشته را یادآور شود، «فَإِنْ ذَكَرَ أَنَّهُ جَرَى مِنْهُ خَیْرٌ» ، اگر به گذشته مراجعه کرد و دید آنچه که بر او گذشته خیر بوده است، «حَمِدَ اللَّهَ وَ كَبَّرَهُ عَلَى تَوْفِیقِهِ» ، حمد خدا را به جا آورد و بگوید: «الحمد لله» و نسبت به این موفقیتی که خدا به او عنایت فرموده بگوید: «الله اکبر» و بداند این توفیق هم از خدا بوده است، «وَ إِنْ ذَكَرَ مَعْصِیَةً أَوْ تَقْصِیراً» ، و اگر دید گناهی انجام داده و خطایی از او سر زده، «اسْتَغْفَرَ اللَّهَ» ، از خدایش پوزش بخواهد و استغفار کند، «وَ عَزَمَ عَلَى تَرْكِ مُعَاوَدَتِهِ» ، و تصمیم بگیرد که دیگر به آن گناه بازنگردد و آن را تکرار نکند.

اگر انسان بخواهد به معنای واقعی خودش را بسازد، یکی از راههای بزرگ برای سازندگی انسان توجّه به اعمال گذشته خود است، به ویژه از فرصتهایی که برای انسان پیدا میشود برای تنبّه و تذکّر خود و اینکه از خواب غفلت بیدار شود و نسبت به آیندهتنظیم شود استفاده کند که یکی از این فرصتها پایان سالی است گذشت. امسال تمام شد و گذشت؛ امّا ما چه کردیم؟

هستی و سرمایه‏ای که از ما کاسته شد، در چه راهی و چگونه مصرف کردیم؟ انسان نسبت به کارهای یک ساله‏اش بیلان آخر سال عرضه کند. همان گونه که علی ـ علیهالسلام ـ می‌فرماید این موجب میشود تا انسان نسبت به آیندهاش مراقب باشد. امیدوارم خداوند به ما توفیق عنایت کند تا از گذشتههای خود نسبت به آیندهمان عبرت بگیریم!

 

 

پی نوشت: آیت‌الله حاج آقا مجتبی تهرانی