تبلیغات
فجر آزادی - بهائیان و مؤسسات غربی در ایران
پنجشنبه 7 اردیبهشت 1391

بهائیان و مؤسسات غربی در ایران

   نوشته شده توسط: ارژنگ    نوع مطلب :مقالات ،ادیان‌و فرق ،

 

در دوران متأخر قاجاریه، تعداد قابل توجهی از بهائیان را به عنوان کارگزاران

سفارتخانه های اروپایی و بانک شاهی انگلیس و بانک استق راضی روسیه و کمپانی

تلگراف و برخی دیگر از نهادهای غربی فعال در ایران می شناسیم. لازم به توضیح است

که مالکین اصلی بانک شاهی انگلیس و بانک استقراضی روسیه در ایران برخی از

خاندان های سرشناس زرسالار یهودی بودند. ساسون ها مالکین اصلی بانک شاهی بودند.

درباره بانک استقراضی هم به نمونه ای اشاره می شود؛

روبن گبای داماد یاکوب پولیاکوف بود و پدرش از شرکای بنیاد دیوید ساسون.

سابقه عضویت بابی ها و بهائی ها در سفارتخانه های دولت های غربی در ایران بسیار

مفصل است و برخی از اعضا و خویشان خاندان نوری از نخستین بابیان و بهائیانی

بودند که به استخدام سفارتخانه های فوق در آمدند. در این میان به ویژه باید به میرزا

حسن نوری، برادر ارشد میرزا حسینعلی بهاء و میرزا یحیی صبح ازل، اشاره کرد که

منشی سفارت روسیه بود و نیز به میرزا مجید خان آهی، شوهر خواهر میرزا حسینعلی

بهاء. این سنت در خاندان آهی ادامه یافت و بعدها میرزا ابوالقاسم آهی، خواهرزاده

بهاء، نیز منشی سفارت روسیه بود. میرزا ابوالقاسم آهی پدر مجید آهی، از رجال دوران

پهلوی، است. اعضای خاندان افنان (خویشان باب و نمایندگان عباس افندی در ایران)

نیز با سفارت روسیه رابطه نزدیک داشتند و حاجی میرزا محمد تقی افنان(وکیل الدوله)

و برادران و پسرانش نمایندگان تجاری روسیه در بمبئی و یزد بودند.

آقا علی حیدر شیروانی (بهائی و از شرکای تجاری خاندان افنان) از اعضای متنفذ

سفارت روسیه در تهران بود و با حمایت او بود که حاجی میرزا محمد تقی افنان

وکیل التجاره دولت روسیه در بمبئی شد. عزیزالله خان ورقا، از اعاظم بهائیان تهران،

وارد خدمت بانک استقراضی روس در تهران شد:

[گروبه، رئیس مقتدر بانک] غایت اعتماد و محبت و احترام را به او حاصل

نمود و او یگانه واسطه فیما بین رجال و اولیای امور و محترمین متنفذین کشور با

آن بانک پرقدرت قرار گرفت و خانه و اثاثیه در قسمت علیای شهر و درشکه با

اسب زیبا و سرطویله مخصوص فراهم گردید. و غالباً سوار بر آن درشکه خود و

با سواران قوی هیکل با لباس ها و نشان های مخصوص بانک پی رتق و فتق امور

می گذشت و فلانالملک و بهمان الدوله ها ناچار از احترامش بودند.

ولی الله خان ورقا، برادر میرزا عزیزالله خان، نیز مدتی کارمند سفارت روسیه بود و

سپس منشی اول سفارت عثمانی در تهران. شاهزاده محمد مهدی میرزا لسان الادب (بهائی)

مترجم بانک شاهی در تهران بود.

ابوالحسن ابتهاج (پسر ابتهاج الملک بهائی مقتدر گیلان و مازندران)

کارمند بانک شاهی انگلیس بود. او بعدها به یکی از مقتدرترین شخصیت های مالی

حکومت محمدرضا پهلوی بدل شد. در این زمینه نمونه های فراوان می توان ذکر کرد.

در دوران قاجاریه سفارتخانه های اروپایی در ایران را به شکلی آشکار و گاه زننده

حامی بابی ها و بهائی ها می یابیم. برای نمونه، شیخ علی اکبر قوچانی، بهائی معروف

(نیای خاندان شهیدزاده)، با اروپاییان ارتباط داشت و به این جرم به دستور میرزا

عبدالوهاب خان آصف الدوله، حاکم خراسان، زندانی شد. او از زندان نامه ای به کاستن،

رئیس گمرکات خراسان، نوشت به این مضمون:

چون ابنای وطن بر ایذای من قیام نموده اند و بر اهل و عیال و بستگانم سخت

گرفته اند، از شما که شخصی بی طرف هستید و خدمتگزار دولت ایران می باشید،

خواهش می کنم که اگر می توانید از مجرای قانونی جلوگیری کنید و تحقیق

نمایید که به چه سبب شجاع الدوله کسان مرا تحت فشار قرار داده و اگر در این

مملکت جز هرج و مرج چیزی حکمفرما نیست دست زن و فرزند خود را گرفته،

به یکی از دول خارجه پناه برم.

یک نمونه دیگر ماجرای زندانی شدن بهائیان آذربایجان است. میرزا حیدر علی

اسکویی و گروهی از بهائیان مدتی در تبریز زندانی شدند ولی با مداخله

کنسول های روسیه و فرانسه رهایی یافتند. حتی کنسول روسیه به شجاع الدوله، حاکم تبریز

و شخصاً شبانه به زندان رفته، بهائیان را آزاد کرد و با درشکه شخصی خود به «نمود

کنسولگری برد و پذیرایی نمود.